დემენციის 100 პროცენტით აცილება გარანტირებული არ არის, რადგან ასაკი და გენეტიკური ფაქტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. თუმცა, წამყვანი სამედიცინო კვლევების თანახმად, ცხოვრების წესის შეცვლითა და რისკფაქტორების მართვით დემენციის შემთხვევების 40-45 პროცენტის პრევენცია ან გადავადება სრულიად შესაძლებელია.
მედიცინაში არსებობს ოქროს წესი: „რა დონეზეც კარგია რამე გულისთვის, იმავე დონეზე კარგია ტვინისთვის“.
მართვადი რისკფაქტორები და პრევენციის გზები
1. გულ-სისხლძარღვთა სისტემის კონტროლი: ტვინი იკვებება მცირე ზომის სისხლძარღვების უზარმაზარი ქსელით. სისხლძარღვების დაზიანება პირდაპირ კავშირშია სისხლძარღვოვან დემენციასა და ალცჰაიმერთან.
არტერიული წნევა – მაღალი წნევის მართვა საშუალო ასაკში (40-65 წელი) საგრძნობლად ამცირებს რისკს.
ქოლესტერინი და შაქარი – გლუკოზისა და ქოლესტერინის ნორმაში შენარჩუნება იცავს ტვინის ქსოვილებს.
2. ფიზიკური აქტივობა – რეგულარული ვარჯიში (კვირაში, მინიმუმ, 150 წუთი ზომიერი დატვირთვა ან ძალისმიერი ვარჯიშები).
3. „კოგნიტური რეზერვის“ შენება – რაც უფრო მეტად ავარჯიშებთ ტვინს, მით უფრო მდგრადი ხდება ის ასაკობრივი ცვლილებების მიმართ – ახალი უნარების, ენების ან ინსტრუმენტების ათვისება; რთული ლიტერატურის კითხვა, ანალიზი და ინტელექტუალური დავალებები; მდიდარი სოციალური ურთიერთობები (იზოლაცია დემენციის ერთ-ერთი სერიოზული რისკფაქტორია).
4. კვების რაციონი კვლევები აჩვენებს, რომ ტვინის ჯანმრთელობისთვის საუკეთესოა: მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული და ჯვაროსნები (ბროკოლი, ისპანახი), კენკროვანები (ანტიოქსიდანტების მაღალი შემცველობით). ჯანსაღი ცხიმები – ომეგა-3 (ცხიმიანი თევზი, კაკალი, ზეითუნის ზეთი).
სასურველია შემდეგი პროდუქტების შემცირება: გადამუშავებული შაქარი, ტრანსცხიმები და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება.
5. სმენის დაცვა და კორექცია – საშუალო ასაკში სმენის დაქვეითება დემენციის განვითარების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მართვადი რისკფაქტორია. სმენის აპარატის დროული გამოყენება საგრძნობლად ამცირებს ტვინის გადატვირთვასა და სოციალურ იზოლაციას.
6. ხარისხიანი ძილი – ძილის დროს (განსაკუთრებით ღრმა ძილის ფაზაში) ტვინში აქტიურდება გლიმფური სისტემა, რომელიც „რეცხავს“ და წმენდს ქსოვილებს ტოქსიკური ცილებისგან (მათ შორის ბეტა-ამილოიდებისგან, რომლებიც ალცჰაიმერის დროს გროვდება).
პრევენცია არ ნიშნავს მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ქმედებას – ეს არის კომპლექსური მიდგომა, სადაც ფიზიკური აქტივობა, ჯანსაღი კვება, გონებრივი დატვირთვა და ძილი ერთობლივად იცავს ნეირონებს.
⭕ ასევე დაგაინტერესებთ:
🎥 „გელოდება მნიშვნელოვანი საუბარი...“ - თაკო მელიქიშვილის ასტრო რჩევები
⭕ „ხშირად ვარდებიან დეპრესიაში...“ - ყველაზე არასანდო ზოდიაქოს ნიშნები
⭕ მძღოლი ადგილზე გარდაიცვალა, არიან დაშავებულები - ტრაგედია ომალოში
წყარო: tbiliselebi.ge
