„შენ ჯერ კიდევ არაფერი იცი“, „სხვებს შეხედე, როგორ მოახერხეს და შენ ვერა“, „მე შენს ასაკში უკვე ყველაფერს ვაკეთებდი“, „ასე როგორ მოიქეცი? რამდენჯერ უნდა გითხრა?“, „სანამ ჩემთან ცხოვრობ, ჩემს წესებს უნდა დაემორჩილო“, „შენი აზრით, შენ უკეთ იცი?“, „შვილი რომ ხარ, ეს არ გაძლევს უფლებას, ასე მელაპარაკო“ - ბავშვობაში მსგავსი ფრაზები შეიძლება ბავშვისთვის უბრალოდ მკაცრი მშობლის სიტყვებად აღიქმებოდეს, მაგრამ თუ ეს კომუნიკაციის სტილი ზრდასრულ ასაკშიც გრძელდება, ურთიერთობის დინამიკა სერიოზულ პრობლემად შეიძლება იქცეს.
მშობელი შვილს ეუბნება: „უკვე ზრდასრული ხარ, შენს ცხოვრებაზე თავად უნდა იზრუნო“, მაგრამ იმავე დროს აგრძელებს მის შეფასებას, კონტროლს, გადაწყვეტილებების გაკრიტიკებას და ბავშვივით დარიგებას.
ეს ორი მოთხოვნა ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში მოდის.
ზრდასრულობა მხოლოდ პასუხისმგებლობის აღებას არ ნიშნავს. ზრდასრულ შვილს პასუხისმგებლობა ნამდვილად აქვს საკუთარ ცხოვრებაზე. მაგრამ იმისთვის, რომ ადამიანი დამოუკიდებლად მოქმედებდეს, მას სჭირდება განცდა, რომ მისი აზრი, არჩევანი და საზღვრები პატივისცემას იმსახურებს.
ფსიქოლოგიურ კონტროლთან დაკავშირებული კვლევები აჩვენებს, რომ როდესაც მშობელი ცდილობს შვილის აზრებისა და ქცევის კონტროლს კრიტიკით, შერცხვენით, დანაშაულის განცდის გაჩენით ან სიყვარულის/მხარდაჭერის პირობითობით, ეს ხელს უშლის ავტონომიის განვითარებას.
ამიტომ ზრდასრულ შვილს შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს პასუხისმგებლობის მოთხოვნა და არასაკმარისი ავტონომიის განცდა.
რა შეიძლება ხდებოდეს ზრდასრული შვილის გონებაში?
1. საკუთარ გადაწყვეტილებებში ეჭვი შეაქვს.
თუ წლების განმავლობაში მშობელი მუდმივად ეუბნებოდა, რომ არასწორად ფიქრობს, არასწორად იქცევა ან სხვებზე უარესია, ზრდასრულ ასაკშიც შეიძლება გაჩნდეს შინაგანი კითხვა:
„იქნებ მართლა არასწორად ვაკეთებ?“.
ადამიანს უჭირს საკუთარი გადაწყვეტილების ნდობა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე მშობლის შეფასებას ეხება.
2. კრიტიკის მიმართ განსაკუთრებით მგრძნობიარე ხდება.
როდესაც მშობლისგან კრიტიკა მუდმივი გამოცდილებაა, მისი ერთი შეხედვით „უბრალო შენიშვნაც“ შეიძლება ძალიან მძაფრად აღიქმებოდეს.
კვლევები მიუთითებს, რომ აღქმული მშობლიური კრიტიკა დაკავშირებულია ახალგაზრდა ზრდასრულებში ემოციურ სირთულეებთან, მათ შორის დეპრესიულ სიმპტომებთან.
ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა კრიტიკულად განწყობილი მშობლის შვილი აუცილებლად განიცდის ფსიქოლოგიურ პრობლემას. თუმცა ხანგრძლივი და დამამცირებელი კომუნიკაციის გავლენა უგულებელყოფილი არ უნდა იყოს.
3. შეიძლება ან ზედმეტად დაემორჩილოს, ან პირიქით - ყველაფერს წინააღმდეგობა გაუწიოს.
ზოგი ადამიანი მუდმივად ცდილობს მშობლის მოწონების მიღებას:
„მთავარია, დედას/მამას მოეწონოს ჩემი გადაწყვეტილება“.
სხვამ კი შეიძლება საპირისპირო სტრატეგია აირჩიოს:
„რასაც მეტყვის, იმის საპირისპიროს გავაკეთებ“.
ორივე შემთხვევაში მშობლის შეფასება კვლავ დიდ გავლენას ახდენს მის გადაწყვეტილებებზე.
კვლევებში ფსიქოლოგიური კონტროლი დაკავშირებულია როგორც დამოკიდებულების, ისე პრობლემური დამოუკიდებლობის ფორმებთან.
4. მუდმივად გრძნობს, რომ რაღაც უნდა დაამტკიცოს.
თუ ბავშვობაში ხშირად ისმენდა:
„შენგან მეტს ველოდები“.
„შენს ასაკში ამას უკვე უნდა აკეთებდე“.
„შეხედე, სხვებმა რას მიაღწიეს“.
ზრდასრულ ასაკში შეიძლება ჩამოუყალიბდეს განცდა, რომ მისი მიღწევები არასდროს არის საკმარისი.
მიღწევის შემდეგაც კი შეიძლება არ ჰქონდეს კმაყოფილების განცდა და მუდმივად ეძებდეს შემდეგ საფეხურს, რათა საბოლოოდ „დაამტკიცოს“, რომ საკმარისად კარგია.
5. უჭირს საზღვრების დაწესება.
როცა მშობელი ზრდასრულ შვილსაც ბავშვივით მიმართავს, შეიძლება ვერ აღიაროს მისი პირადი ცხოვრების საზღვრები:
„რატომ არ მითხარი?“.
„მე უკეთ ვიცი, რა უნდა გააკეთო“.
„შენთვის ვამბობ“.
„მე დედა/მამა ვარ და უფლება მაქვს, ვიცოდე“.
მაგრამ ზრდასრულ შვილს აქვს უფლება ჰქონდეს პირადი გადაწყვეტილებები, განსხვავებული შეხედულებები და საკუთარი ცხოვრების სივრცე.
საზღვარი მშობლის უარყოფა არ არის.
საზღვარი ნიშნავს:
„შენ ჩემი მშობელი ხარ და მიყვარხარ, მაგრამ მე უკვე საკუთარი გადაწყვეტილებების მიმღები ადამიანი ვარ“.
ყველაზე დიდი წინააღმდეგობა სწორედ აქ ჩნდება. ზოგჯერ მშობელი ზრდასრულ შვილს ეუბნება:
„უკვე დიდი ხარ, თავად უნდა მიხედო შენს ცხოვრებას“, მაგრამ შემდეგ:
„რატომ ჩაიცვი ასე?“
„რატომ აირჩიე ეს სამსახური?“
„რატომ არ გააკეთე ისე, როგორც გითხარი?“
„მე რომ ვიყო შენს ადგილას…“
„შენი აზრით, მე არ ვიცი?“...
ანუ მშობელი შვილს სთხოვს ზრდასრულის პასუხისმგებლობას, მაგრამ არ აძლევს ზრდასრულის ავტონომიას. ეს კი ძალიან მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.
ზრდასრულ შვილთან ურთიერთობა აღარ უნდა ეფუძნებოდეს პრინციპს:
„მე უფროსი ვარ — შენ პატარა ხარ“.
ის შეიძლება გადავიდეს სხვა ფორმატში:
„მე შენი მშობელი ვარ — შენ კი ზრდასრული ადამიანი ხარ. შემიძლია რჩევა მოგცე, მაგრამ შენს არჩევანს პატივი ვცე“.
და თუ მშობელი ფიქრობს: „მე ხომ მისთვის კარგი მინდა?“
კარგი განზრახვა ყოველთვის არ ნიშნავს კარგ გავლენას.
მშობელს შეიძლება ნამდვილად სურდეს შვილის დაცვა, დახმარება ან შეცდომების თავიდან აცილება. მაგრამ ზრდასრულ შვილს მუდმივად იმის შეხსენება, რომ „არ იცის“, „არ შეუძლია“ ან „სწორად ვერ აკეთებს“, მხარდაჭერას აღარ ჰგავს.
ზოგჯერ ყველაზე დიდი მხარდაჭერა არის არა იმის თქმა:
„მე გეტყვი, როგორ უნდა მოიქცე“,
არამედ:
„შენი გადაწყვეტილებაა. თუ ჩემი აზრი დაგაინტერესებს, სიამოვნებით გაგიზიარებ“.
ზრდასრულ შვილთან ურთიერთობის შეცვლა შესაძლებელია. მშობელს არ სჭირდება შვილის ყველა გადაწყვეტილების მოწონება. შეიძლება არ ეთანხმებოდეს, შეიძლება შეშფოთებული იყოს, შეიძლება ჰქონდეს განსხვავებული გამოცდილება, მაგრამ განსხვავებული აზრი შეიძლება გამოითქვას დამცირების, შედარების და კონტროლის გარეშე.
ნაცვლად:
„სხვებს შეხედე, შენ რატომ ვერ აკეთებ?“
შეიძლება ითქვას:
„მე სხვანაირად ვფიქრობ, მაგრამ მაინტერესებს, შენ რატომ გადაწყვიტე ასე“.
ნაცვლად:
„შენ ჯერ ბავშვი ხარ და არაფერი იცი“.
— „მე სხვა გამოცდილება მაქვს და თუ გინდა, გაგიზიარებ“.
ნაცვლად:
„რამდენჯერ უნდა აგიხსნა?“
— „თუ ჩემი დახმარება დაგჭირდება, აქ ვარ“.
ეს უკვე ზრდასრულსა და ზრდასრულს შორის საუბარია.
შვილისთვის ზრდასრულობის მოთხოვნა ნიშნავს არა მხოლოდ იმას, რომ მან პასუხისმგებლობა აიღოს საკუთარ ცხოვრებაზე. ეს იმასაც ნიშნავს, რომ მშობელმა აღიაროს — მისი შვილი უკვე ცალკე პიროვნებაა, რომელსაც საკუთარი აზრი, არჩევანი, საზღვრები და ცხოვრების უფლება აქვს.
და შესაძლოა, ყველაზე რთული რამ მშობლისთვის სწორედ ეს იყოს:
შვილის გაზრდა მხოლოდ მაშინ არ სრულდება, როცა ის სახლიდან მიდის.
ზოგჯერ მშობელს თავადაც სჭირდება ისწავლოს, როგორ შეცვალოს შვილთან ურთიერთობა — „მე ვზრდი, შენ მისმენ“ ურთიერთობიდან „მე პატივს გცემ, შენც პატივს მცემ“ ურთიერთობამდე.
⭕ ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕„თქვენი ქარიზმა გარშემომყოფებს მაგნიტივით მიიზიდავს“ - 27 აგვისტოს ტაროლოგიური პროგნოზი
⭕ „ელჭექი, სეტყვა და ქარის გაძლიერება“ - უახლოესი დღეების ამინდის პროგნოზი
