ოჯახურ ურთიერთობებში არსებობს ბუნებრივი იერარქია: მშობელი არის ის, ვინც ზრუნავს, იცავს და ემოციურ სტაბილურობას უზუნველყოფს, ხოლო შვილი იღებს ამ მზრუნველობას. თუმცა, რეალურ ცხოვრებაში ეს მოდელი ხშირად ირღვევა და ვხვდებით ფენომენს, რომელსაც ფსიქოლოგები პარენტიფიკაციას უწოდებენ. ეს არის მდგომარეობა, როდესაც შვილი ქვეცნობიერად თუ გაცნობიერებულად საკუთარი მშობლის „მშობელი“ ან პირადი ფსიქოლოგი ხდება.
რატომ ხდება ეს და რა ფსიქოლოგიურ კვალს ტოვებს ის შვილის ზრდასრულ ცხოვრებაზე?
რატომ ირჩევენ მშობლები შვილებს „თერაპევტებად“?
უმეტესწილად, მშობლები ამას განზრახ ან ბოროტი განზრახვით არ აკეთებენ. ეს არის ემოციური უმწიფრობის ან მარტოობის შედეგი.
ძირითადი მიზეზებია:
ემოციური ვაკუუმი და პარტნიორის არარსებობა: როდესაც მშობელს არ აქვს ჯანსაღი ურთიერთობა მეუღლესთან, არის განქორწინებული ან მარტოხელა, ის ხშირად იწყებს შვილის გამოყენებას „ემოციურ პარტნიორად“. მას უზიარებს ისეთ დარდს, ფინანსურ თუ პირად პრობლემებს, რაც ბავშვის ასაკისთვის შეუსაბამოა.
საკუთარი ტრავმები: მშობლები, რომლებმაც თავად გადაიტანეს ემოციური უგულებელყოფა ბავშვობაში, ხშირად ქვეცნობიერად ეძებენ აღიარებასა და ნუგეშს საკუთარ შვილებში.
მხარდაჭერის სხვა წყაროს არარსებობა: როდესაც ადამიანს არ ჰყავს მეგობრები ან არ აქვს წვდომა პროფესიონალურ ფსიქოლოგიურ დახმარებაზე, შვილი ხდება ყველაზე ხელმისაწვდომი „მსმენელი“.
როგორ ამოვიცნოთ ეს როლი?
შვილი მშობლის ფსიქოლოგი ხდება მაშინ, როდესაც: ის რეგულარულად ისმენს მშობლის წუწუნს მეორე მშობელზე, ნათესავებზე ან ცხოვრების უსამართლობაზე.
ბავშვი გრძნობს პასუხისმგებლობას მშობლის განწყობაზე („თუ დედა ტირის, ესე იგი მე რაღაც დავაშავე“ ან „მე უნდა გავაცინო“).
მშობელი შვილთან განიხილავს ისეთ ზრდასრულთა თემებს, რომელთა გადაჭრაც ბავშვს ფიზიკურად არ შეუძლია.
რა შედეგები მოაქვს „მოპარულ ბავშვობას“?
ერთი შეხედვით, ასეთი შვილები ძალიან თბილები, გამგებიანები და „ემპათიურები“ ჩანან, თუმცა შინაგანად ისინი უდიდეს ტრავმას ატარებენ.
ფსიქოლოგების გაფრთხილება: ბავშვი, რომელიც მშობლის ფსიქოლოგი იყო, ნაადრევად იზრდება. მას არ აქვს უფლება იყოს სუსტი, იტიროს ან გამოხატოს ბრაზი, რადგან დაკავებულია მშობლის ემოციური გადარჩენით.
ზრდასრულ ასაკში ეს ფენომენი რამდენიმე მძიმე ფორმით ვლინდება:
ქრონიკული გადაწვა და პასუხისმგებლობის გადამეტებული გრძნობა: მათ უჭირთ დასვენება, რადგან ჰგონიათ, რომ ყველას პრობლემა მათმა უნდა მოაგვარონ.
საკუთარი საჭიროებების იგნორირება: მათ არ იციან რა უნდათ თავად, რადგან ბავშვობიდან მიჩვეულები არიან სხვისი სურვილების გამოცნობას.
რთული პირადი ურთიერთობები: პარტნიორულ ურთიერთობებშიც კი ისინი ხშირად ირჩევენ „გადასარჩენ“, პრობლემურ ადამიანებს და ხდებიან მათი ფსიქოლოგები, ნაცვლად იმისა, რომ იყვნენ პარტნიორები.
როგორ დავაბრუნოთ ჯანსაღი საზღვრები?
თუ ზრდასრულ ასაკში აცნობიერებთ, რომ კვლავ ამ როლში ხართ, ფსიქოლოგები გვირჩევენ ჯანსაღი საზღვრების (Boundaries) დაწესებას.
მშობლის სიყვარული და მხარდაჭერა არ ნიშნავს მისი ყველა ემოციური ტვირთის საკუთარ მხრებზე აღებას.
ფრაზა: „დედა/მამა, მე შენ ძალიან მიყვარხარ, მაგრამ ეს თემა ჩემს ძალებს აღემატება, აჯობებს ამაზე სპეციალისტთან ან მეგობართან ისაუბრო“ - არის არა ეგოიზმი, არამედ ურთიერთობის გადარჩენის ერთადერთი გზა.
⭕ ასევე დაგაინტერესებთ:
