როდესაც ახალ ამბებში ვხედავთ, თბილისის ქუჩებში, სავაჭრო ცენტრებთან თუ მეტროსადგურებთან შეკრებილ მოზარდთა აგრესიულ ჯგუფებს, საზოგადოების პირველი რეაქცია, როგორც წესი, აღშფოთება და დასჯის მოთხოვნაა.
თუმცა, ფსიქოლოგიური პერსპექტივიდან, მოზარდთა „დაჯგუფება“ პრობლემის სათავე არ არის ეს არის უკვე გამოვლენილი სიმპტომი იმ ღრმა ემოციური და სოციალური ვაკუუმისა, რომელშიც ჩვენი შვილები იზრდებიან.
იმისათვის, რომ გავიგოთ, როგორ აღმოვფხვრათ ეს საფრთხე, ჯერ უნდა დავინახოთ, რა ხდება მოზარდის ფსიქიკაში იმ მომენტში, როცა ის „ჯგუფის“ წევრობას ირჩევს.
ეს ტენდენცია ერთ დღეში არ ჩნდება. მას მკაფიო ასაკობრივი და ნეირობიოლოგიური საფუძველი აქვს. კრიზისული გარდატეხა უმეტესად 11-12 წლიდან (პრე-პუბერტატი) იწყება და პიკს 13-16 წლის ასაკში აღწევს.
ამ პერიოდში მოზარდის ფსიქიკაში ხდება ე.წ. „მეორე სეპარაცია“ ბავშვი ემოციურად შორდება მშობელს, ოჯახის ავტორიტეტი უკანა პლანზე გადადის და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ხდება თანატოლთა აღიარება.
ამავდროულად, თავის ტვინში ლიმფური სისტემა (რომელიც ემოციებზე, რისკსა და ადრენალინზეა პასუხისმგებელი) ბევრად უფრო სწრაფად ვითარდება, ვიდრე პრეფრონტალური ქერქი (რომელიც იმპულსების კონტროლსა და შედეგების გათვლაზე აგებს პასუხს).
სწორედ ამ ბიოლოგიურ და ემოციურ ქაოსში ჩნდება „დაჯგუფების“ საჭიროება. მაგრამ რატომ მაინცდამაინც აგრესიული დაჯგუფება?
როდესაც მოზარდი ვერ იღებს ჯანსაღ ყურადღებას ოჯახში (სადაც მშობლები ხშირად გადაღლილები არიან და კომუნიკაცია მხოლოდ შენიშვნებით ან ფორმალური კითხვებით შემოიფარგლება - „ჭამე?“, „იმეცადინე?“) და ვერც სკოლაში პოულობს თავის ადგილს, ის ხდება „უხილავი“.
დაჯგუფება მას მყისიერ სტატუსს, სახელს და „წონას“ აძლევს. პარადოქსია, მაგრამ აგრესიულ ჯგუფებში მოზარდები ხშირად შიშის გამო ერთიანდებიან. გარემო, რომელსაც ისინი არაუსაფრთხოდ აღიქვამენ, აიძულებთ იპოვონ „დამცავი ფარი“.
პრინციპი მარტივია: „თუ მე არ ვიქნები მჩაგვრელთა ჯგუფში, თავად გავხდები ჩაგრული“.
90-იანი წლების ქუჩური გარჩევებისგან განსხვავებით, დღევანდელი დაჯგუფებები ჰიბრიდულია. დაპირისპირება იწყება Telegram-ის დახურულ არხებში ან TikTok-ის კომენტარებში და გრძელდება ქუჩაში ოღონდ ჩართული კამერების წინ. გადაღებული ძალადობა ან დამცირება იქცევა „კონტენტად“, რომელიც მოზარდს ნახვებს, განხილვასა და ილუზორულ პოპულარობას (ე.წ. „ჰაიპს“) უქმნის.
როდესაც მოზარდი ასეთ გაერთიანებაში ხვდება, ირთვება უმძიმესი სოციალურ-ფსიქოლოგიური მექანიზმი, დეინდივიდუალიზაცია.
ჯგუფში იშლება პიროვნული პასუხისმგებლობის ზღვარი. ბავშვი, რომელიც ცალკე აღებული შეიძლება თანამგრძნობი და მშვიდი იყოს, „დაჯგუფებაში“ კარგავს ინდივიდუალურ მორალურ კომპასს. პასუხისმგებლობა ნაწილდება ყველაზე, რაც ნიშნავს, რომ მას არავინ გრძნობს. სწორედ ამიტომ ახასიათებს მოზარდთა ჯგუფურ თავდასხმებს განსაკუთრებული სისასტიკე.
იქ მოქმედებს არა ცალკეული ბავშვი, არამედ ჯგუფური ეგო, რომელიც ითხოვს ლოიალობის დამტკიცებას.
რისკები კატასტროფულია ორივე მხარისთვის:
მსხვერპლისთვის: ფიზიკური ტრავმების გარდა, ეს არის ღრმა პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა (PTSD), სოციალური ფობია, დეპრესია.
განსაკუთრებით მაშინ, თუ ძალადობა ან დამცირება ვიდეოზეა გადაღებული და გავრცელებული სუიციდური რისკები.
კრიმინალური სუბკულტურის რომანტიზება, კანონთან კონფლიქტი ადრეულ ასაკში, ემპათიის ატროფია და ფსიქოლოგიური მუხრუჭების მოშლა, რაც მის მომავალ ცხოვრებას და კარიერას საფუძველშივე ანგრევს.
ბავშვი იშვიათად მიდის მშობელთან და ეუბნება, რომ დაჯგუფების წევრი გახდა ან რომ აშანტაჟებენ. თუმცა, მისი ქცევა ყოველთვის იძლევა სიგნალებს:
ტელეფონის პანიკური დამალვა, Telegram-ის ან მეორადი (ე.წ. ფეიკ) ანგარიშების აქტიური გამოყენება,ზარებზე გასვლა ოთახიდან, შეტყობინებების მიღებისას მყისიერი დაძაბულობა.
ჩაცმის სტილის უეცარი შეცვლა (ხშირად სპეციფიკური, უნიფიცირებული მუქი ტანსაცმელი, ნიღბები) სპეციფიკური ჟარგონისა და სიმბოლოების გაჩენა საუბარსა თუ ნივთებზე.
ძველი მეგობრების უეცარი ჩანაცვლება უცნობი (ხშირად ასაკით უფროსი) მოზარდებით. სახლიდან გასვლა კონკრეტულ საათებში „გაურკვეველ საქმეზე“.
ემოციური გაუცხოება, ცინიზმი უფროსების მიმართ, აგრესიის აფეთქებები. გაურკვეველი წარმოშობის ნივთების/თანხის გაჩენა ან პირიქით, სახლიდან თანხის/ნივთების დაკარგვა (რაც ხშირად ჯგუფში „შენატანს“ ან გამოძალვას უკავშირდება).
აკრძალვები, ტელეფონის წართმევა და მორალის კითხვა ამ ასაკში მხოლოდ უკუეფექტს იძლევა
ეს მოზარდს კიდევ უფრო მეტად უბიძგებს ჯგუფისკენ, სადაც მას „უგებენ“. საჭიროა სისტემური და გააზრებული მიდგომა.
შეცვალეთ დაკითხვის ტონი დიალოგით: ნუ დახვდებით ბავშვს კარშივე კრიტიკით. მოზარდი სახლში უნდა ბრუნდებოდეს როგორც უსაფრთხო ნავსაყუდელში და არა სასამართლო დარბაზში. თუ ის შეცდომას დაუშვებს, მან უნდა იცოდეს: „მშობელი გაბრაზდება, მაგრამ მაინც ჩემს მხარეს იქნება და დამეხმარება“ და არა „მშობელი მომკლავს, ამიტომ ჯობია ქუჩაში მოვაგვარო“.
მოზარდს სჭირდება რისკი, ენერგიის დახარჯვა და „გუნდი“. საუკეთესო პრევენციაა კონტაქტური ან გუნდური სპორტი (საბრძოლო ხელოვნება, რაგბი, კალათბურთი, კლდეზე ცოცვა), ლაშქრობები ან ნებისმიერი სივრცე, სადაც არის ჯანსაღი იერარქია, მწვრთნელის (ჯანსაღი ავტორიტეტის) ფიგურა და ფიზიკური განტვირთვა.
ასევე, უმნიშვნელოვანესია სკოლის როლი და ჩართულობა!
სკოლების მთავარი შეცდომა „პრესტიჟის“ დაცვის მიზნით კონფლიქტების მიჩქმალვაა. როცა სკოლა არ რეაგირებს მცირე ბულინგზე, ბავშვები ხვდებიან, რომ უფროსების იმედი არ უნდა ჰქონდეთ და სამართლის პოვნას ქუჩის დაჯგუფებების დახმარებით ცდილობენ.
ყველა კლასსა თუ სკოლაში არიან ქარიზმატული, მაგრამ რთული ქცევის მქონე მოზარდები. მათი გარიყვა და „რთულ ბავშვებად“ მონათვლა პირდაპირ ქმნის ქუჩის ლიდერებს. სკოლამ ამ ბავშვებს უნდა მისცეს სოციალური პასუხისმგებლობა და ლიდერობის პოზიტიური პლატფორმა (სასკოლო პროექტები, სპორტული ღონისძიებების ორგანიზება).
მოზარდების კულტურაში „ჩაშვება“ ყველაზე დიდი ტაბუა. სკოლას უნდა ჰქონდეს დახვეწილი, ანონიმური სიგნალიზაციის სისტემა და ფსიქოლოგიური სამსახური, რომელიც მუშაობს არა სადამსჯელო, არამედ აღდგენითი მართლმსაჯულების (მედიაციის) პრინციპით.
მოზარდთა დაჯგუფებები არ არის „გაფუჭებული თაობის“ ნიშანი. ეს არის სიგნალი იმისა, რომ ბავშვებს, რომლებიც უდიდესი შინაგანი ტრანსფორმაციის გზას გადიან, ჩვენ უფროსებმა, ვერ შევთავაზეთ საკმარისად საინტერესო, უსაფრთხო და ღირსეული სივრცე რეალურ სამყაროში.
როგორც კი მოზარდი იღებს ნამდვილ კონტაქტს სახლში და თვითრეალიზაციის შანსს გარემოში, „დაჯგუფების“ საჭიროება ან მფარველის გარეთ ძიების სურვილი, თავისთავად ქრება.
ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕„ჩემი ყველაზე დიდი მხარდამჭერი“ - ანუკი არეშიძის და კახა კალაძის ოჯახური იდილია
⭕ბათუმში 78 წლის დურსუნ მიქელაძეს ეძებენ
⭕რატომ არ იყოფა ღალატი ორზე? - „მტკივნეული ილუზია ეს ფორმულაა: „თუ გიღალატეს, ე.ი. რაღაც დააკელი“
