„ბავშვობის ტრავმა და მისი გავლენა განვითარებაზე“, - აღნიშნულ საკითხზე სოციალურ ქსელში ვრცელ პოსტს ფსიქოთერაპევტი დარეჯან თოლორდავა აქვეყნებს.
ფსიქოთერაპევტი ასახელებს ტრავმის სახეობებს, მათ გავლენასა და შედეგებს;
„ბავშვობის ტრავმას შეუძლია მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს ტვინის განვითარებაზე, რაც პირდაპირ აისახება ემოციების რეგულაციაზე, სწავლის პროცესზე და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.
ნეიროფსიქოლოგიური ჭრილი:
ტრავმულმა გამოცდილებამ შეიძლება შეცვალოს ისეთი მნიშვნელოვანი ტვინის სტრუქტურების ფუნქციონირება, როგორიცაა:
•ჰიპოკამპი (რომელიც მონაწილეობს მეხსიერებისა და სწავლის პროცესებში).
•ამიგდალა (რომელიც პასუხისმგებელია საფრთხის ამოცნობასა და ემოციურ რეაქციებზე).
ამის შედეგად, ზრდასრულ ასაკში ადამიანი შეიძლება ბევრად უფრო მგრძნობიარე გახდეს სტრესისა და შფოთვის მიმართ.
ტრავმის სახეობები და მათი გავლენა:
1. უარყოფის ტრავმა
ეს ტრავმა ყალიბდება მაშინ, როდესაც ბავშვი ურთიერთობაში განიცდის საკუთარ თავს არასაკმარისად ღირებულად, არასასურველად ან მიუღებლად. ეს შეიძლება იყოს მშობლების, თანატოლების ან სხვა მნიშვნელოვანი ზრდასრულების მხრიდან.
გავლენა ტვინზე:
◦პრეფრონტალური ქერქი: ქვეითდება თვითკონტროლი, გადაწყვეტილებების მიღების უნარი და თვითშეფასება.
◦ამიგდალა: იზრდება მგრძნობელობა უარყოფისა და საფრთხის მიმართ, რაც იწვევს მომატებულ შფოთვასა და სტრესულ რეაქციებს.
◦ჰიპოკამპი: შეიძლება დაქვეითდეს მეხსიერება და სწავლის უნარი.
•შესაძლო შედეგები: ნეგატიური წარმოდგენები საკუთარ თავზე, დაბალი თვითშეფასება, სხვების მიმართ ნდობის სირთულე, შფოთვისა და დეპრესიის მომატებული რისკი.
2. უსამართლობის ტრავმა
ეს ტრავმა ვითარდება უსამართლობის განცდის ან ქრონიკული ჩაგვრის გამოცდილების შედეგად. ბავშვი გრძნობს, რომ მას უსამართლოდ ექცევიან, მისი უფლებები ირღვევა და არ აქვს საშუალება, თავი დაიცვას.
•გავლენა ტვინზე:
◦პრეფრონტალური ქერქი: ქვეითდება მორალური განსჯის, ემპათიისა და იმპულსების კონტროლის უნარი.
◦ამიგდალა: ბრაზი, ჰიპერვიგილანტობა (მუდმივი მზადყოფნა საფრთხისთვის) და სტრესზე მომატებული რეაქცია.
◦ჰიპოკამპი: შეიძლება დაქვეითდეს კონტექსტური მეხსიერება და უსაფრთხოების განცდა.
• შესაძლო შედეგები: უმწეობისა და უიმედობის განცდა, სამართლიანობისა და ავტორიტეტების მიმართ ნდობის დაკარგვა, გაღიზიანებადობა და ემოციური რეაქტიულობის ზრდა, სტრესთან დაკავშირებული დარღვევების მომატებული რისკი.
3. მიტოვების ტრავმა
მიტოვების ტრავმა ყალიბდება უგულებელყოფის, ემოციური მიუწვდომლობის ან ფიზიკური მიტოვების გამოცდილებისას. ბავშვი გრძნობს, რომ მასზე არ ზრუნავენ, მარტოა და არავის სჭირდება.
•გავლენა ტვინზე:
◦პრეფრონტალური ქერქი: ქვეითდება დაგეგმვის, პრობლემების გადაჭრისა და თვითრეგულაციის უნარი.
◦ამიგდალა: იზრდება მიტოვების შიში და მიჯაჭვულობის დაუცველობა.
◦ჰიპოკამპი: ქვეითდება სტაბილური მოგონებებისა და ჯანსაღი ურთიერთობების ფორმირების უნარი.
•შესაძლო შედეგები: უარყოფისა და მიტოვების მუდმივი შიში, ჯანსაღი მიჯაჭვულობის ჩამოყალიბების სირთულე, დაბალი თვითშეფასება, ქრონიკული მარტოობის განცდა, ნდობისა და ინტიმური ურთიერთობების დამყარების სირთულე.
4. ღალატის ტრავმა
ეს არის განსაკუთრებით მძიმე ტრავმა, რომელიც გამოწვეულია იმ ადამიანის მიერ მიყენებული ტკივილით, რომელსაც ბავშვი ყველაზე მეტად ენდობოდა. ეს შეიძლება იყოს მშობელი, აღმზრდელი ან სხვა ახლობელი პირი.
•გავლენა ტვინზე:
◦პრეფრონტალური ქერქი: ქვეითდება განსჯის უნარი, ემოციების კონტროლი და გადაწყვეტილებების მიღება.
◦ამიგდალა: იზრდება შფოთვა, ჰიპერაგზნებადობა და ემოციური ტკივილი.
◦ჰიპოკამპი: ქვეითდება მეხსიერების ინტეგრაცია და უსაფრთხოების განცდა.
◦წინა სინგულარული ქერქი (Anterior Cingulate Cortex): იზრდება ემოციური ტკივილი, განმეორებითი მძიმე ფიქრები (რუმინაცია) და თვითბრალდებისკენ მიდრეკილება.
• შესაძლო შედეგები: სხვების ნდობის სირთულე, შფოთვა, დეპრესია, ემოციური გაუცხოება, ფიზიკური (ფსიქოსომატური) სიმპტომები (მაგ., მუცლის ტკივილი, თავის ტკივილი) და PTSD-ისა (პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის) და დისოციაციის მომატებული რისკი.
ტრავმა ყოველთვის ერთნაირ ცვლილებებს არ იწვევს ყველა ადამიანში. ის დამოკიდებულია ხანგრძლივობაზე, ასაკზე, გენეტიკურ ფაქტორებზე და ბავშვის მიერ მიღებულ მხარდაჭერაზე.
ასე რომ ბავშვობის ტრავმის გავლენა ტვინზე არ არის განაჩენი. ადრეული მხარდაჭერა, უსაფრთხო გარემო და მზრუნველი ურთიერთობები გადამწყვეტ როლს ასრულებს ამ ტრავმების გრძელვადიანი გავლენის შემცირებასა და ბავშვის ჯანსაღ განვითარებაში.
ტვინის ნეიროპლასტიკურობა საშუალებას გვაძლევს, სწორი ინტერვენციებითა და თერაპიით, ხელი შევუწყოთ აღდგენას და ადაპტაციას“, - წერს დარეჯან თოლორდავა.
⭕ ასევე დაგაინტერესეთ:
🎥 „მე ყველაფერი გავეცი, რითაც ბედნიერი ვარ...“ - კრიშტიანუ რონალდუმ სანაკრებო კარიერა დაასრულა
⭕„თუ ჩემი და ღვთის ნება ერთმანეთს ასცდა, დამთავრებულია ჩემი საქმე...“ - დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე
⭕როგორი ამინდია მოსალოდნელი 7 ივლისს საქართველოში - პროგნოზი ქალაქების მიხედვით
