ქვეყნის, ქალაქის ან სკოლის შეცვლა ადამიანის ცხოვრებაში ხშირად არა მხოლოდ გეოგრაფიული გადაადგილებაა, არამედ ღრმა ფსიქოლოგიური გარდატეხა. ეს ცვლილება განსაკუთრებით მძაფრად აისახება ბავშვებსა და მოზარდებზე, თუმცა არც ზრდასრულებს ტოვებს უყურადღებოდ.
გარემოს შეცვლა ნიშნავს ჩვეული სოციალური ქსელის, წესრიგისა და იდენტობის ნაწილის დაკარგვას და ახალ სივრცეში თავიდან ადაპტაციას.
ფსიქოლოგიური კვლევები მიუთითებს, რომ ასეთი ცვლილებებმა შესაძლოა გამოიწვიოს სტრესის მატება, შფოთვა და დროებითი დეპრესიული სიმპტომები. ამერიკელი ფსიქოლოგების, ჰოლმსისა და რეის მიერ შემუშავებულ სტრესის სკალაში საცხოვრებელი ადგილისა და ცხოვრებისეული გარემოს ცვლილება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სტრესორად არის მიჩნეული. მათი დასკვნით, რაც უფრო დიდია ცვლილების მასშტაბი, მით უფრო მაღალია ფსიქოლოგიური დატვირთვა და ჯანმრთელობის პრობლემების რისკი. ბავშვებისთვის და მოზარდებისთვის სკოლის შეცვლა ხშირად სოციალური იდენტობის გამოწვევას წარმოადგენს.
ური ბრონფენბრენერის ეკოლოგიური სისტემების თეორიის მიხედვით, ბავშვის განვითარებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მისი გარემოს სხვადასხვა დონე, მათ შორის ოჯახი, სკოლა და თანატოლები. როდესაც ეს სისტემები ერთდროულად იცვლება, ბავშვი თითქოს საყრდენის გარეშე რჩება და დრო სჭირდება ახალი კავშირების ჩამოსაყალიბებლად. კვლევები აჩვენებს, რომ სკოლის ხშირი შეცვლა დაკავშირებულია აკადემიური შედეგების დაქვეითებასთან და სოციალური ინტეგრაციის სირთულეებთან.
ემიგრაციის ან ქვეყნის შეცვლის შემთხვევაში ემიგრანტებს ხშირად აქვთ ე.წ. „კულტურული შოკის“ გამოცდილება. ანთროპოლოგი კალერვო ობერგი აღწერს ამ პროცესს, როგორც ოთხფაზიან ციკლს: საწყისი ენთუზიაზმი, იმედგაცრუება, ადაპტაცია და მიღება. განსაკუთრებით რთულია მეორე ეტაპი, როდესაც ადამიანი განიცდის მარტოობის, გაუცხოების და იდენტობის დაკარგვის შეგრძნებას. ამ ფაზაში ხშირია თვითშეფასების დაქვეითებაც.
ფსიქოლოგი ჯონ ბოულბი, რომელიც მიჯაჭვულობის თეორიითაა ცნობილი, აღნიშნავდა, რომ ადამიანისთვის სტაბილური ემოციური კავშირები უსაფრთხოების განცდის საფუძველია. გარემოს ცვლილებისას, როდესაც ეს კავშირები სუსტდება ან წყდება, ბუნებრივია შფოთვისა და დაუცველობის განცდები. სწორედ ამიტომ, ახალ გარემოში ადაპტაციის პროცესში დიდი მნიშვნელობა აქვს მხარდამჭერი ურთიერთობების შექმნას, იქნება ეს ოჯახი, ახალი მეგობრები თუ მასწავლებლები.
ადაპტაციის სიჩქარე ასევე დამოკიდებულია პიროვნულ და გარემო ფაქტორებზე. მაგალითად, ფსიქოლოგ ანეტა ლარესის ნაშრომები აჩვენებს, რომ ბავშვები, რომელთაც მშობლები აქტიურად ეხმარებიან ახალ გარემოში ინტეგრაციაში უფრო სწრაფად უმკლავდებიან ცვლილებებს. ასევე მნიშვნელოვანია ენობრივი კომპეტენცია, კულტურული მოქნილობა და თვითეფექტურობის შეგრძნება.
თუმცა, ცვლილება მხოლოდ სირთულეებს არ მოიცავს. ბევრი კვლევა ხაზს უსვამს მის დადებით მხარეებსაც. ახალ გარემოში ცხოვრება ხშირად აძლიერებს ადაპტაციის უნარს, ემოციურ გამძლეობას და კულტურულ სენსიტიურობას.
ფსიქოლოგი კაროლ დუეკის „გაშლილი აზროვნების“ კონცეფციის მიხედვით, სირთულეების მიღება და მათთან გამკლავება ზრდის პიროვნულ განვითარებას და თვითრწმენას.
შეჯამების სახით, შეგვიძლია ვთქვათ, ქვეყნის, ქალაქის ან სკოლის შეცვლა შეიძლება იყოს როგორც გამოწვევა, ისე ზრდის შესაძლებლობა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროცესს ხშირად თან ახლავს შფოთვა, მარტოობის განცდა და დროებითი დეზორიენტაცია, სწორი მხარდაჭერისა და დროის პირობებში ადამიანები ახერხებენ ახალი იდენტობის ჩამოყალიბებას და უფრო მდგრად, მრავალფეროვან პიროვნებად ჩამოყალიბებას.
ავტორი: დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი, ევროპული აკრედიტაციის მქონე ფსიქოთერაპევტი მაგდა კოტრიკაძე.
ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕თქვენი ფინანსური წარმატების ფერები ივნისში - ფენშუის სპეციალისტის რჩევები
