ინსულტი ხშირად ხანდაზმულ ადამიანებთან ასოცირდება, თუმცა რეალურად ის ახალგაზრდებსაც ემართებათ. ბოლო წლებში ამ საკითხის მიმართ ინტერესი განსაკუთრებით გაიზარდა, რადგან ინსულტი შეიძლება განვითარდეს მაშინაც, როდესაც ადამიანს მანამდე ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემა არ ჰქონია.
ინსულტი სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობაა, რომელიც ტვინის გარკვეულ უბანში სისხლის მიმოქცევის მოშლის ან სისხლძარღვის გახეთქვის შედეგად ვითარდება. მისი დროული ამოცნობა და სწორი რეაგირება გადამწყვეტია როგორც სიცოცხლის გადასარჩენად, ისე მძიმე გართულებების თავიდან ასაცილებლად.
რატომ ემართებათ ინსულტი ახალგაზრდებს?
ინსულტის განვითარებას სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. ზოგჯერ მიზეზი წლების განმავლობაში არსებული ჯანმრთელობის პრობლემაა, ზოგჯერ კი — სისხლძარღვების ან გულის ისეთი დარღვევა, რომლის შესახებაც ადამიანმა შესაძლოა არაფერი იცოდეს.
ახალგაზრდა ასაკში ინსულტის ერთ-ერთი მთავარი რისკფაქტორია მაღალი არტერიული წნევა. ჰიპერტენზია ხშირად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, თუმცა დროთა განმავლობაში აზიანებს სისხლძარღვებს და ზრდის როგორც იშემიური, ისე ჰემორაგიული ინსულტის რისკს.
მნიშვნელოვანი ფაქტორია ასევე მოწევა, მათ შორის ელექტრონული სიგარეტის მოხმარება, ჭარბი ალკოჰოლი, ნარკოტიკული ნივთიერებები, ჭარბი წონა, ფიზიკური უმოქმედობა და არაჯანსაღი კვება. განსაკუთრებით საშიში შეიძლება იყოს კოკაინისა და ამფეტამინების მსგავსი სტიმულატორების გამოყენება, რომლებმაც შესაძლოა არტერიული წნევის მკვეთრი მატება და სისხლძარღვოვანი გართულებები გამოიწვიოს.
ზოგიერთ შემთხვევაში მიზეზი გულის რიტმის დარღვევა, სისხლის შედედების პრობლემები, სისხლძარღვების თანდაყოლილი ანომალიები ან კისრის არტერიის დაზიანებაა. ახალგაზრდა ქალებში დამატებითი რისკფაქტორები შეიძლება იყოს შაკიკი აურით, ორსულობა და მშობიარობის შემდგომი პერიოდი, ასევე ესტროგენის შემცველი ზოგიერთი ჰორმონული კონტრაცეპტივის გამოყენება — განსაკუთრებით მოწევისა და სხვა რისკფაქტორების არსებობისას.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ინსულტი მხოლოდ ხანდაზმულთა დაავადება არ არის და მისი განვითარების რისკი მხოლოდ ასაკით არ განისაზღვრება.
ინსულტის მთავარი რისკფაქტორები
სპეციალისტები გამოყოფენ რამდენიმე მნიშვნელოვან ფაქტორს:
მაღალი არტერიული წნევა — ინსულტის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და მართვადი რისკფაქტორი.
მოწევა და ნიკოტინის მოხმარება — აზიანებს სისხლძარღვებს და ზრდის თრომბების წარმოქმნის რისკს.
დიაბეტი და მაღალი ქოლესტერინი — ხელს უწყობს სისხლძარღვების დაზიანებას.
გულის დაავადებები — განსაკუთრებით გულის ზოგიერთი რიტმის დარღვევა, რომელმაც შესაძლოა თრომბის წარმოქმნას შეუწყოს ხელი.
მოძრაობის ნაკლებობა და ჭარბი წონა — ზრდის სხვა ქრონიკული დაავადებების განვითარების ალბათობას.
ოჯახური ისტორია და მემკვიდრეობითი ფაქტორები — ზოგიერთ ადამიანს სისხლძარღვოვანი დაავადებებისადმი მომატებული მიდრეკილება აქვს.
ნარკოტიკული ნივთიერებები და ზოგიერთი სხვა პრეპარატი — შეიძლება მკვეთრად ზრდიდეს ინსულტის რისკს.
თუმცა რისკფაქტორების არარსებობა ინსულტის განვითარების შესაძლებლობას სრულად არ გამორიცხავს.
როგორ დავიცვათ თავი ინსულტისგან — 5 მნიშვნელოვანი გზა
1. რეგულარულად აკონტროლეთ არტერიული წნევა
მაღალი წნევა ხშირად შეუმჩნევლად მიმდინარეობს. მისი პერიოდული შემოწმება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც აქვთ ჭარბი წონა, დიაბეტი, ოჯახური ისტორია ან სხვა რისკფაქტორები. თუ წნევა ხშირად მომატებულია, მიმართეთ ექიმს და მიჰყევით მის რეკომენდაციებს.
2. უარი თქვით მოწევაზე
მოწევა სისხლძარღვებს აზიანებს და ზრდის ინსულტის განვითარების ალბათობას. რისკის შესამცირებლად საუკეთესო ნაბიჯია სიგარეტისა და სხვა ნიკოტინის პროდუქტების მოხმარების შეწყვეტა. მოერიდეთ ნარკოტიკული სტიმულატორების გამოყენებასაც.
3. იკვებეთ ჯანსაღად
ყოველდღიურ რაციონში გაზარდეთ ბოსტნეულის, ხილის, პარკოსნების, სრულმარცვლოვანი პროდუქტებისა და თევზის წილი. შეზღუდეთ მარილი, ტრანსცხიმები, ზედმეტად დამუშავებული საკვები და დამატებული შაქარი. ჯანსაღი კვება ხელს უწყობს წნევის, ქოლესტერინისა და სისხლში გლუკოზის კონტროლს.
4. იყავით ფიზიკურად აქტიური
რეგულარული მოძრაობა ხელს უწყობს გულისა და სისხლძარღვების ჯანმრთელობას. ზრდასრულებისთვის, თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობა ამის საშუალებას იძლევა, რეკომენდებულია კვირაში სულ მცირე 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის ფიზიკური აქტივობა, მაგალითად სწრაფი სიარული. დაიწყეთ თქვენი შესაძლებლობების შესაბამისად და დატვირთვა თანდათან გაზარდეთ.
5. ნუ უგულებელყოფთ პროფილაქტიკურ გამოკვლევებს
პერიოდულად შეამოწმეთ არტერიული წნევა, სისხლში გლუკოზა და ქოლესტერინი ექიმის რეკომენდაციის შესაბამისად. თუ გაქვთ გულის ფრიალი, აუხსნელი გონების დაკარგვა, უჩვეულო ნევროლოგიური სიმპტომები ან ინსულტის ოჯახური ისტორია, მიმართეთ ექიმს. ჰორმონული კონტრაცეპტივის შერჩევისას კი აუცილებლად აცნობეთ სპეციალისტს მოწევის, შაკიკის აურით და სხვა რისკფაქტორების შესახებ.
როგორ ამოვიცნოთ ინსულტი დროულად?
ინსულტის დროს ყოველ წუთს მნიშვნელობა აქვს. სიმპტომები ხშირად უეცრად იწყება და შეიძლება მოიცავდეს:
სახის ერთი მხარის ჩამოშვებას ან ასიმეტრიას;
ერთი ხელის ან ფეხის უეცარ სისუსტეს ან დაბუჟებას, განსაკუთრებით სხეულის ერთ მხარეს;
მეტყველების გაძნელებას ან ნათქვამის გაგების პრობლემას;
მხედველობის უეცარ გაუარესებას;
წონასწორობის დაკარგვას, თავბრუსხვევას ან სიარულის გაძნელებას;
უეცარ, უჩვეულოდ ძლიერ თავის ტკივილს, განსაკუთრებით სისხლჩაქცევითი ინსულტის დროს.
თუ რომელიმე ასეთი სიმპტომი მოულოდნელად განვითარდა, დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. არ დაელოდოთ სიმპტომების თავისით გავლას, არ მართოთ ავტომობილი თავად და არ მიიღოთ ასპირინი ექიმის მითითების გარეშე, რადგან ინსულტის ზოგიერთი ფორმა ტვინში სისხლჩაქცევით არის გამოწვეული. ჩაინიშნეთ, როდის დაიწყო სიმპტომები ან ბოლოს როდის იყო ადამიანი ჩვეულ მდგომარეობაში.
⭕ ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕უგულშემატკივრე საქართველოს - ნახეთ, როგორ შეგიძლიათ ხმა მისცეთ საქართველოს საბავშვო ევროვიზიაზე
