ყველა ადამიანი უნიკალურ სამყაროში ცხოვრობს. იმ შინაგან რეალობაში, რომელსაც მისი ტვინი აშენებს მიღებული სენსორული სიგნალების (შეგრძნებები, მხედველობა, სმენა, შეხება, სუნი, გემო) წარსული გამოცდილებების, რწმენებისა და ემოციებისგან.
ხშირად, როდესაც ადამიანები ერთსა და იმავე მოვლენაზე კამათობენ, პრობლემა იმაში კი არ არის, რომ ვინმე განზრახ ტყუის, არამედ იმაში, რომ ისინი სრულიად სხვადასხვა აღქმის ფილტრებით უყურებენ ერთსა და იმავე მოვლენას.
იმისათვის, რომ უკეთ გავერკვეთ საკუთარ რეაქციებში, ურთიერთობებსა და გადაწყვეტილებებში, მნიშვნელოვანია თვალი გავუსწოროთ ზღვარს ობიექტურ ფაქტებსა და ჩვენს სუბიექტურ აღქმას შორის.
ობიექტური სიმართლე: ფაქტი შეფასების გარეშე
ობიექტური სიმართლე არის ის, რაც არსებობს ჩვენი ცნობიერების, სურვილების, შეფასებებისა და ინტერპრეტაციებისგან სრულიად დამოუკიდებლად. ეს არის მშრალი, გაზომვადი, ვიდეოკამერით დაფიქსირებადი რეალობა.
მაგალითად, განვიხილოთ მარტივი მოვლენა: „ოთახში ტემპერატურა თერმომეტრზე 18 გრადუსია“, „თანამშრომელმა შეხვედრაზე 35 სიტყვა წარმოთქვა“, ან „პროექტის ჩაბარება დაგვიანდა ორი დღით“. ობიექტური სიმართლე თავისთავად არ შეიცავს არანაირ ემოციურ შეფასებას. მას არ აქვს მიწერილი ეპითეტები - ის არ არის „ცუდი“, „კარგი“, „ცივი“, „ცხელი“, „სამართლიანი“ თუ „უსამართლო“. ის უბრალოდ არის მოცემულობა.
სუბიექტური სიმართლე - რეალობის ჩვენეული ვერსია
სუბიექტური სიმართლე იბადება იმ წამს, როდესაც ობიექტური ფაქტი გაივლის ჩვენი პიროვნული აღქმის ფილტრებში.
ტვინი გადატვირთვის თავიდან ასაცილებლად იყენებს სამ ძირითად მექანიზმს:
წაშლა - ტვინი უბრალოდ იგნორირებას უკეთებს ფაქტების ნაწილს, რომელსაც იმ მომენტში არ არის თანხვედრაში მის შინაგან განწყობასთან.
დამახინჯება - ტვინი ანიჭებს მოვლენას ინდივიდუალურ აზრს, ვარაუდს ან განმარტებას.
გენერალიზაცია - ცალკეულ შემთხვევაზე დაყრდნობით აკეთებს გლობალურ, განზოგადებულ დასკვნას.
ამის შედეგად, იმავე 18-გრადუსიან ოთახში ერთისთვის სუბიექტური სიმართლე ხდება - „აქ ძალიან ცივა“, ხოლო მეორისთვის - „ძალიან სასიამოვნო სიგრილეა“. პროფესიულ გარემოში კი ფაქტი „პროექტი ორი დღით დაგვიანდა“ სუბიექტურად ითარგმნება როგორც - „ჩვენი გუნდი სრულიად უპასუხისმგებლოა“.
ჩვენი სუბიექტური სიმართლე ჩვენთვის ასპროცენტიან რეალობას წარმოადგენს, რადგან მას თან ახლავს ცოცხალი ემოციები, სხეულებრივი რეაქციები და ღრმად ფესვგადგმული რწმენები.
როგორ გარდაქმნის ფილტრები რეალობას?
როდესაც გარე სამყაროში ხდება მოვლენა, ის ჩვენამდე აღწევს პირველადი ინფორმაციული ნაკადის სახით, რის შემდეგაც მყისიერად ირთვება ფილტრაციის შინაგანი სისტემა. თუ წარსულში მსგავს სიტუაციაში გვიღალატეს ან მოგვატყუეს, დღევანდელ სრულიად ნეიტრალურ ფაქტსაც კი ავტომატურად ეჭვისა და საფრთხის ფილტრით დავინახავთ.
მძიმე ემოციურ მდგომარეობაში ყოფნისას, ნებისმიერი გაურკვევლობა აღიქმება, როგორც პირდაპირი თავდასხმა. ხოლო მიკერძოებული აზროვნების გამო, ტვინი ეძებს მხოლოდ იმ მონაცემებს, რომლებიც ადასტურებს მის უკვე არსებულ შინაგან განწყობას. შედეგად, პირველადი ობიექტური ფაქტი იფარება ჩვენივე განცდების ფენით და გარდაიქმნება სუბიექტურ სიმართლედ.
რატომ არის ამ ზღვრის გაცნობიერება გარდამტეხი?
როდესაც ვსწავლობთ ობიექტური და სუბიექტური სიმართლის გამიჯვნას, ჩვენს ყოველდღიურობაში რამდენიმე ფუნდამენტური ცვლილება ხდება:
კონფლიქტების განმუხტვა - ურთიერთობებში უთანხმოების უდიდესი ნაწილი გამოწვეულია არა თავად ფაქტებით, არამედ მათზე მიწერილი ინტერპრეტაციებით. იმის გააზრება, რომ ჩემი რეაქცია ჩემი ფილტრის შედეგია, ხოლო სხვა ადამიანის - მისი ფილტრის, აჩენს ჯანსაღ სივრცეს დიალოგისთვის.
ემოციური მდგრადობა - როდესაც ვხვდებით, რომ ჩვენი ნეგატიური განწყობა გამოწვეულია არა თავად მოვლენით, არამედ იმით, თუ რა აზრი მივანიჭეთ მას, ვიბრუნებთ შინაგან კონტროლს.
აზროვნების მოქნილობა - უვითარდება უნარი დასვათ კითხვა - რა არის აქ რეალური მოცემულობა და რა არის ჩემი ტვინის მიერ მიწერილი ისტორია?
პრაქტიკული ინსტრუმენტები და სავარჯიშოები ამ ცნობიერების ყოველდღიურ ცხოვრებაში განსახორციელებლად:
1. „ვიდეოკამერის“ დაკვირვების მეთოდი - როდესაც აღმოჩნდებით ემოციურად დაძაბულ სიტუაციაში, შეჩერდით და წარმოიდგინეთ, რომ ამ მომენტს იღებს უსულო, ობიექტური ვიდეოკამერა.
დაუსვით საკუთარ თავს კითხვა: რა ჩაიწერებოდა კამერის ფირზე ყოველგვარი შეფასების, ეპითეტებისა და ვარაუდების გარეშე? თუ თქვენი ფიქრია „მან შეხვედრაზე უპატივცემულოდ მომმართა“, ჰკითხეთ საკუთარ თავს - რას დააფიქსირებდა კამერა? კამერა დააფიქსირებდა მხოლოდ კონკრეტულ სიტყვებს, ხმის ტონს და ხანგრძლივობას.
ყველაფერი დანარჩენი - „უპატივცემულობა“, „იგნორირება“, „ბოროტი განზრახვა“ - არის თქვენი ტვინის მიერ მიწერილი ინტერპრეტაცია. ამ სავარჯიშოს ჩატარება მყისიერად ამცირებს ემოციურ მუხტს.
2. „სამი პერსპექტივის“ კვლევა - როდესაც გრძნობთ, რომ რომელიმე სიტუაციაში თქვენი სუბიექტური სიმართლე გზღუდავთ ან ბრაზს იწვევს, გამოიყენეთ პერსპექტივების გაფართოების ტექნიკა.
პირველ რიგში, მკაფიოდ ჩამოყალიბეთ ობიექტური ფაქტი. შემდეგ, გამოყავით თქვენი პირველადი ინტერპრეტაცია - რა ისტორია მოიგონა თქვენმა ტვინმა ამ ფაქტის ირგვლივ? ამის შემდეგ, აიძულეთ გონება, იპოვოს სულ მცირე ორი ალტერნატიული, სრულიად განსხვავებული ახსნა იმავე ფაქტისთვის. მაგალითად, თუ ფაქტია „მეგობარმა შეტყობინებას მთელი დღე არ უპასუხა“, პირველი ინტერპრეტაცია შეიძლება იყოს „ის პატივს არ მცემს”.
ალტერნატიული ახსნა შეიძლება იყოს „ის იმდენად გადატვირთულია, რომ პასუხის გაცემა ფიზიკურად ვერ მოასწრო“, ხოლო მესამე - „მან გახსნა შეტყობინება, გონებაში ეგონა, რომ უკვე მიპასუხა, სინამდვილეში კი ასე დარჩა”.
ეს სავარჯიშო აფართოებს აღქმის არეალს და ტვინს აჩვევს მრავალმხრივ ხედვას.
3. „ენობრივი სისუფთავის“ პრაქტიკა - ჩვენი ენა პირდაპირ აისახება იმაზე, თუ როგორ ვასტრუქტურირებთ რეალობას. დაიწყეთ დაკვირვება საკუთარ სიტყვებზე. ყოველთვის, როდესაც იყენებთ გენერალიზებულ ფრაზებს - „ის ყოველთვის აგვიანებს“, „მე არასდროს გამომდის“, „ყველა უპასუხისმგებლოა“ - შეაჩერეთ საკუთარი თავი და დააზუსტეთ ფაქტი.
ჩაანაცვლეთ ფრაზა „ის ყოველთვის უპატივცემულოდ მექცევა“ უფრო ზუსტი ფორმულირებით: „დღეს, როდესაც ვსაუბრობდი, მან ორჯერ შემაწყვეტინა საუბარი“. ზუსტი, ფაქტობრივი ენა აცლის სუბიექტურ ნეგატივს ძალას და საშუალებას გაძლევთ, იმოქმედოთ კონკრეტულ მოცემულობაზე და არა განზოგადებულ ილუზიაზე.
საბოლოოდ რეალობის გაცნობიერება იწყება იმის აღიარებით, რომ ჩვენ არ ვხედავთ სამყაროს ისეთს, როგორიც ის არის - ვხედავთ ისეთს, როგორიც ვართ ჩვენ.
ამ ზღვრის დაცვა გვანიჭებს თავისუფლებას და გვაძლევს შესაძლებლობას ვიყოთ უფრო მშვიდი, გაწონასწორებული და გაგებით მოვეკიდოთ როგორც საკუთარ თავს, ისე გარშემომყოფებსაც.
ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕რა მოხდება თუ ერთმანეთს ყოველდღე დავაფასებთ? - ფსიქოლოგის განმარტება
⭕პატარა კვირტი, უზარმაზარი ძალა - რატომ უნდა იყოს მიხაკი თქვენს ყოველდღიურობაში?
