რამდენად კარგად იცნობთ ნობელის პრემიას? 7 საინტერესო ფაქტი, რომელიც შესაძლოა არ იცოდეთ
ნობელის პრემია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული ჯილდოა, რომელსაც მეცნიერების, ლიტერატურისა და მშვიდობის სფეროში გამორჩეული მიღწევებისთვის ანიჭებენ. თუმცა, მის ისტორიაში ბევრი საინტერესო დეტალია - დაწყებული ალფრედ ნობელის ანდერძით და დამთავრებული იმით, თუ რატომ გაიცემა მშვიდობის პრემია ნორვეგიაში.
ვინ დააარსა ნობელის პრემია?
ალბერტ აინშტაინმა
შვედეთის მეფემ
მარია კიურიმ
ალფრედ ნობელმა
რომელ წელს გაიცა ნობელის პრემიები პირველად?
1901 წელს
1895 წელს
1920 წელს
1914 წელს
რომელი დარგი არ შედიოდა ალფრედ ნობელის მიერ თავდაპირველად განსაზღვრულ საპრემიო კატეგორიებში?
ლიტერატურა
ეკონომიკა
მედიცინა ან ფიზიოლოგია
ფიზიკა
რომელმა მეცნიერმა მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაშიც და ქიმიაშიც?
ჩარლზ დარვინმა
მარია კიურიმ
ისააკ ნიუტონმა
ნილს ბორმა
რომელ ქალაქში ტარდება ნობელის პრემიის მშვიდობის პრემიის გადაცემის ცერემონია?
ოსლოში
კოპენჰაგენში
ჟენევაში
სტოკჰოლმში
რომელი ორი ფაქტია ნობელის პრემიის შესახებ სწორი?
ნობელის პრემია პირველად 1950 წელს გაიცა
ნობელის პრემია მშვიდობის დარგშიც გაიცემა
მარია კიურიმ ნობელის პრემია ორ სხვადასხვა სამეცნიერო დარგში მიიღო
ეკონომიკის პრემია ალფრედ ნობელის თავდაპირველ ანდერძში იყო შეტანილი
ეთანხმებით თუ არა მოსაზრებას, ნობელის პრემიის მშვიდობის პრემია შეიძლება ორგანიზაციასაც მიენიჭოს და არა მხოლოდ ცალკეულ ადამიანს
ვეთანხმები.
არ არა
ნობელის პრემიის ყველა კატეგორიის დაჯილდოების ცერემონია სტოკჰოლმში ტარდება.
დიახ.
არა.
ვინ იყო ალფრედ ნობელი და რატომ დააარსა პრემია?
შვედი გამომგონებელი და ქიმიკოსი ალფრედ ნობელი დინამიტის გამოგონებითაც არის ცნობილი. მან ანდერძით თავისი ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილი დატოვა სპეციალური ფონდის შესაქმნელად, რომლის შემოსავალიც კაცობრიობისთვის განსაკუთრებული სარგებლის მომტანი ადამიანების დასაჯილდოებლად უნდა გამოყენებულიყო. მან 350-ზე მეტი პატენტი დაარეგისტრირა, თუმცა ყველაზე მეტად ცნობილია დინამიტის გამოგონებით.
ნობელის ქონება სწორედ ასაფეთქებელი ნივთიერებების წარმოებითა და იარაღის ბიზნესით დაგროვდა.
1888 წელს ალფრედის ძმა, ლუდვიგი გარდაიცვალა. ფრანგულმა გაზეთმა შეცდომით ჩათვალა, რომ ალფრედი მოკვდა და გამოაქვეყნა ნეკროლოგი სათაურით: „სიკვდილის ვაჭარი მოკვდა“. საკუთარი სიკვდილის შემდგომი რეპუტაციის ნახვამ ნობელზე ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა. მას არ სურდა, ისტორიას ის ომისა და ნგრევის სიმბოლოდ დაემახსოვრებინა, რის გამოც 1895 წელს დაწერა ანდერძი: მთელი თავისი უზარმაზარი ქონების 94% გადადო ფონდში, რომლის პროცენტებიც ყოველწლიურად ჯილდოს სახით უნდა გადაცემოდათ მათ, ვინც გასულ წელს კაცობრიობას უდიდესი სარგებელი მოუტანა.
როდის გაიცა ნობელის პრემია პირველად?
პირველი ნობელის პრემიები 1901 წელს გაიცა, ალფრედ ნობელის გარდაცვალებიდან ხუთი წლის შემდეგ.
ნობელის პრემია თავიდანვე ყველა დღევანდელ კატეგორიაში გაიცემოდა?
არა. თავდაპირველად არსებობდა ხუთი კატეგორია: ფიზიკა, ქიმია, ფიზიოლოგია ან მედიცინა, ლიტერატურა და მშვიდობა. ეკონომიკის პრემია მოგვიანებით, 1968 წელს დაარსდა შვედეთის ცენტრალური ბანკის ინიციატივით.
ვინ არის ნობელის პრემიის ორგზის ლაურეატი ორ სხვადასხვა სამეცნიერო დარგში?
მარია კიური ფიზიკის ნობელის პრემიის ლაურეატი 1903 წელს გახდა, ხოლო 1911 წელს ქიმიის დარგში. ის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მეცნიერია.
რატომ გადაეცემა მშვიდობის პრემია ოსლოში?
ნობელის პრემიის მშვიდობის კატეგორიის დაჯილდოება ოსლოში იმართება, სხვა ძირითადი კატეგორიების ცერემონიები კი სტოკჰოლმში. ეს განსხვავება ალფრედ ნობელის მიერ ანდერძში განსაზღვრულ წესებს უკავშირდება.
მხოლოდ ადამიანებს ენიჭებათ ნობელის პრემია?
არა. მშვიდობის პრემიის მიღება ორგანიზაციებსაც შეუძლიათ. მისი ლაურეატები ყოფილან როგორც ცალკეული ადამიანები, ისე საერთაშორისო ორგანიზაციები.
ნობელის პრემია მხოლოდ მეცნიერებისთვისაა?
არა. პრემიის კატეგორიებს შორისაა ლიტერატურა და მშვიდობაც. შესაბამისად, ჯილდო მხოლოდ ლაბორატორიულ აღმოჩენებს ან სამეცნიერო კვლევებს არ უკავშირდება - ის ლიტერატურულ მიღწევებსა და მშვიდობის დამყარებისთვის გაწეულ ძალისხმევასაც აღიარებს.
აღსანიშნავია, რომ ეკონომიკის პრემია ალფრედ ნობელს არ დაუწესებია. ის 1968 წელს შვედეთის ეროვნულმა ბანკმა დააარსა, ოფიციალურად ჰქვია ალფრედ ნობელის ხსოვნისადმი მიძღვნილი შვედეთის სახელმწიფო ბანკის პრემია ეკონომიკურ მეცნიერებებში და ნობელის ფონდის მიერ გაიცემა.
ტრადიციულად ნობელის დაჯილდოება იმართება 10 დეკემბერს - ალფრედ ნობელის გარდაცვალების დღეს. მშვიდობის პრემია გადაეცემა ოსლოში, ნორვეგია, ხოლო ყველა დანარჩენი სტოკჰოლმში, შვედეთი. თითოეული ლაურეატი იღებს ოქროს მედალს, დიპლომს და ფულად ჯილდოს, რომელიც ამჟამად 12 მილიონ შვედურ კრონას, დაახლოებით 1.07 მილიონ ევროს შეადგენს.
ამავე თემაზე:
კანადელმა მწერალმა ენ კარსონმა ლიტერატურის დარგში 2026 წლის ნობელის პრემია მოიპოვა
„მშვიდობა სამართლიანობის გარეშე შეუძლებელია“: ვის გადაეცა 2026 წლის ნობელის მშვიდობის პრემია?
