როდესაც ადამიანი ემიგრაციაში მიდის, ის მხოლოდ საცხოვრებელ ადგილს არ იცვლის. ხშირად ტოვებს ოჯახს, მეგობრებს, ბავშვობის გარემოს, ენას, საკუთარ სოციალურ როლსა და იმ იდენტობის ნაწილსაც, რომელიც წლების განმავლობაში ჩამოუყალიბდა. სწორედ ამიტომ, ფსიქოლოგები ემიგრაციას ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ცხოვრებისეულ სტრესორად მიიჩნევენ.
გარედან ემიგრაცია ხშირად შესაძლებლობებთან ასოცირდება: უკეთესი სამსახური, მაღალი შემოსავალი, უსაფრთხო გარემო, თუმცა ამ სურათის მეორე მხარე ნაკლებად ჩანს. უამრავი ემიგრანტი აღწერს მუდმივი მონატრების, მარტოობის, დანაშაულის განცდისა და შინაგანი გაუცხოების გამოცდილებას. ადამიანი ფიზიკურად ერთ ქვეყანაში ცხოვრობს, მაგრამ ემოციურად ხშირად ისევ სამშობლოში რჩება.
მეცნიერებაში არსებობს ტერმინი „აკულტურაციული სტრესი“, რომელიც ახალ კულტურასთან შეგუებით გამოწვეულ ფსიქოლოგიურ დატვირთვას გულისხმობს. ახალი ენა, განსხვავებული სოციალური წესები, სამუშაო გარემო, კულტურული სხვაობები და საკუთარი ადგილის მუდმივი ძიება ხშირად ზრდის შფოთვისა და დეპრესიის რისკს. კვლევები აჩვენებს, რომ აკულტურაციული სტრესი პირდაპირ კავშირშია ფსიქიკური კეთილდღეობის გაუარესებასთან.
ემიგრაციის დროს ადამიანი ერთდროულად რამდენიმე დანაკარგს განიცდის. ხშირად მას აღარ აქვს ყოველდღიური კონტაქტი საყვარელ ადამიანებთან, ვერ ესწრება ოჯახურ დღესასწაულებს, ბავშვების გაზრდას, ახლობლების სიხარულსა თუ ტკივილს. ფსიქოლოგები ამას „გაურკვეველ დანაკარგს“ უწოდებენ. საყვარელი ადამიანები ცოცხლები არიან, მაგრამ მათთან ურთიერთობა შეზღუდულია. სწორედ ეს ქმნის სევდას, რომელიც ხშირად წლების განმავლობაში გრძელდება.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, მიგრაციული გამოცდილება ფსიქიკური ჯანმრთელობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია. ემიგრანტებსა და მიგრანტებში შედარებით ხშირად გვხვდება შფოთვა, დეპრესია, ქრონიკული სტრესი და ზოგიერთ შემთხვევაში პოსტტრავმული სტრესული აშლილობაც. განსაკუთრებით მაღალია რისკი, როდესაც მიგრაციას თან ახლავს ფინანსური სირთულეები, სოციალური იზოლაცია ან დისკრიმინაცია.
მნიშვნელოვანია იმის გაცნობიერება, რომ ემიგრაციასთან დაკავშირებული ტკივილი ადამიანის სისუსტე არ არის. ეს ნორმალური რეაქციაა ცხოვრების ფუნდამენტურ ცვლილებაზე. როდესაც ადამიანი კარგავს ნაცნობ გარემოს, მისი ფსიქიკა დროებით დეზორიენტაციას განიცდის. შესაძლოა გაჩნდეს უძილობა, გაღიზიანება, ქრონიკული დაღლილობა, მოტივაციის შემცირება ან განცდა, რომ „არც აქ ვარ და არც იქ“.
თუმცა მეცნიერების დაკვირვებით, ადამიანებს ადაპტაციის ძალიან ძლიერი უნარი აქვთ. ყველაზე მნიშვნელოვან დამცავ ფაქტორებად მიიჩნევა სოციალური კავშირები, ოჯახთან აქტიური ურთიერთობა, თანამემამულეთა მხარდაჭერა, ახალი მეგობრების შეძენა და საზოგადოების ნაწილად საკუთარი თავის აღქმა. ადამიანები, რომლებსაც აქვთ მიკუთვნებულობის განცდა, ემიგრაციის ფსიქოლოგიურ სირთულეებს გაცილებით უკეთ უმკლავდებიან.
ფსიქოლოგები ემიგრანტებს რამდენიმე პრაქტიკულ რჩევას აძლევენ. მნიშვნელოვანია, ადამიანმა საკუთარ თავს მისცეს უფლება, მოიწყინოს სამშობლო. მონატრების უარყოფა პრობლემას არ აგვარებს. ასევე სასარგებლოა ყოველდღიური რუტინის შექმნა, ფიზიკური აქტივობა, რეგულარული ურთიერთობა ოჯახთან და იმ საქმიანობების შენარჩუნება, რომლებიც იდენტობის შეგრძნებას აძლიერებს. ახალი ენის სწავლა და ადგილობრივ საზოგადოებაში ჩართვაც მნიშვნელოვნად ამცირებს იზოლაციის შეგრძნებას.
თუ სევდა, შფოთვა ან მარტოობის გრძნობა თვეების განმავლობაში გრძელდება და ყოველდღიურ ფუნქციონირებაზე აისახება, სპეციალისტთან მიმართვა აუცილებელია. ფსიქოლოგიური დახმარება არ ნიშნავს, რომ ადამიანი ვერ გაუმკლავდა ემიგრაციას. პირიქით, ეს ხშირად ყველაზე ეფექტური ნაბიჯია ადაპტაციის პროცესში.
ემიგრაცია მხოლოდ გეოგრაფიული გადაადგილება არ არის. ეს არის ფსიქოლოგიური მოგზაურობა, რომელიც ხშირად მოიცავს დანაკარგს, ტკივილს, ზრდას და საკუთარი თავის თავიდან აღმოჩენას. ადამიანი შეიძლება სამშობლოდან შორს აღმოჩნდეს, მაგრამ თუ შეძლებს ახალი კავშირების, ახალი აზრისა და ახალი მიზნების შექმნას, ემიგრაციის ტრავმა თანდათან გამოცდილებად გარდაიქმნება, რომელიც არა მხოლოდ ტკივილს, არამედ პიროვნულ სიმტკიცესაც აჩენს.
ავტორი: ასოცირებული პროფესორი, დოქტორი, ფსიქოთერაპევტი მაგდა კოტრიკაძე.
ასევე დაგაინტერესებთ:
⭕საყოველთაო ნათლობის 74-ე ეტაპისთვის მსურველთა რეგისტრაცია იწყება - დეტალები
⭕„დაიჯერეთ ადამიანების სიკეთის, ისინი ბევრნი არიან...“ - რას წერს ნინი კენჭიაშვილი
