იცოდი, რომ ზოგჯერ ჩვენი მოგონებები არასწორად გვახსოვს?
შეიძლება წლების წინ მომხდარი ამბავი ძალიან მკაფიოდ გახსოვდეს: სად იყავი, ვინ იყო შენთან, რა ითქვა და რას გრძნობდი.
და მაინც, ზოგი დეტალი შეიძლება ზუსტად ისეთი არ იყოს, როგორც სინამდვილეში მოხდა.
ამის მიზეზი ის არის, რომ მეხსიერება ვიდეოჩანაწერი არ არის. როდესაც მოვლენას ვიხსენებთ, ტვინი მას ხელახლა აღადგენს. ამ პროცესში მოგონება შეიძლება გარკვეულწილად შეიცვალოს, განახლდეს ან სხვა ინფორმაციასთან გაერთიანდეს.
ფსიქოლოგიურ კვლევებში ამას, სხვა მექანიზმებთან ერთად, მეხსიერების დეზინფორმაციის ეფექტს (misinformation effect) უკავშირებენ. მაგალითად, თუ მოვლენიდან გარკვეული დროის შემდეგ ადამიანს შეცდომაში შემყვანი ინფორმაცია მიაწოდეს, ამ ინფორმაციამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს იმაზე, თუ როგორ გაიხსენებს თავდაპირველ მოვლენას.
განსაკუთრებით საინტერესოა კიდევ ერთი რამ:
მოგონების მიმართ ჩვენი დარწმუნებულობა და მისი სიზუსტე ყოველთვის ერთმანეთის ტოლი არ არის.
კვლევები აჩვენებს, რომ ადამიანი არაზუსტ მოგონებაზეც შესაძლოა სრულიად დარწმუნებული იყოს. სწორედ ამიტომ, ფრაზა „მე ზუსტად მახსოვს“ თავისთავად ვერ გვაძლევს გარანტიას, რომ ყველაფერი ზუსტად ასე მოხდა.
ხოლო ემოციურ მოგონებებთან დაკავშირებით სურათი კიდევ უფრო რთულია. ძლიერი აღგზნება/ემოციური აქტივაცია ზოგიერთ პირობებში მეხსიერების დამახსოვრებას აძლიერებს, მაგრამ ამავე დროს შეიძლება გავლენა მოახდინოს იმაზე, როგორ აღვადგენთ გარკვეულ დეტალებს. კვლევები ამ მიმართულებით ერთმნიშვნელოვან შედეგს არ აჩვენებს — ეფექტი დამოკიდებულია ემოციის ტიპზე, ინტენსივობაზე და თავად დავალებაზე.
ასევე არსებობს რეკონსოლიდაციის პროცესი: როდესაც უკვე შენახულ მოგონებას ვიხსენებთ, ის გარკვეულ პირობებში დროებით უფრო მოქნილი ხდება და შემდეგ ხელახლა სტაბილიზდება. ამ დროს ახალი ინფორმაცია შეიძლება გავლენას ახდენდეს მის შემდგომ გამოხატვაზე. თუმცა ამ მექანიზმის კვლევებში ჯერ კიდევ არსებობს მნიშვნელოვანი შეზღუდვები და წინააღმდეგობრივი შედეგები.
ამიტომ, როდესაც ძველ ამბავს ვიხსენებთ, მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ:
„მე ეს ძალიან მკაფიოდ მახსოვს“ და „ეს ზუსტად ასე მოხდა.“
ეს ორი ყოველთვის ერთი და იგივე არ არის.
და ეს არ ნიშნავს, რომ ჩვენი მოგონებები „ტყუილია“.
უბრალოდ, ადამიანის მეხსიერება აღდგენისა და განახლების პროცესია - არა წარსულის ზუსტი ვიდეოჩანაწერი.
ასევე დაგაინტერესებთ:
